Liên minh Bưu chính Quốc tế hay Liên hiệp Bưu chính Quốc tế (tiếng Anh: Universal Postal Union hay viết tắt UPU, tiếng Pháp: Union postale universelle) là một Tổ chức Quốc tế điều hợp các chính sách bưu chính giữa các quốc gia thành viên và hệ thống bưu chính toàn cầu.
Liên hiệp Bưu chính có bốn cơ quan gồm Hội đồng khoáng đại, Hội đồng quản trị, Hội đồng Điều hành Bưu chính, và Nha Quốc tế. Liên hiệp Bưu chính cũng đảm nhiệm việc giám sát Dịch vụ Bưu vụ tốc hành. Mỗi thành viên trong liên minh thỏa thuận dùng chung một bộ luật đồng nhất cho các chức năng bưu chính quốc tế. Trụ sở của Liên hiệp Bưu chính Quốc tế đặt ở Bern, Thụy Sĩ.
Tổng quan về Liên minh Bưu chính Quốc tế
Trước khi thành lập Liên minh Bưu chính Quốc tế, một quốc gia phải ký một hiệp ước bưu chính riêng biệt với mỗi quốc gia khác mà mình muốn chuyển thư quốc tế đi và về. Hoa Kỳ đã kêu gọi cho một hội nghị bưu chính quốc tế mà sau đó được tổ chức vào năm 1863. Điều này dẫn đến việc Heinrich von Stephan, thuộc hoàng gia Vương quốc Phổ và sau này là Bộ trưởng Bưu điện Đức thành lập Liên minh Bưu chính Quốc tế, tổ chức quốc tế xưa hạng ba (sau Ủy ban Trung ương đặc trách Giao thông trên sông Rhine và Liên minh Viễn thống Quốc tế). Vào năm 1874 “Liên minh Tổng Bưu chính” (General Postal Union) được thành lập sau khi Hiệp ước Berne được ký kết vào ngày 9 tháng 10 năm 1874. Năm 1878, tên được đổi thành “Liên minh Bưu chính Quốc tế”. Hiện nay, Liên minh Bưu chính Quốc tế có 192 quốc gia thành viên. Thành viên mới nhất là Montenegro, gia nhập vào ngày 26 tháng 7 năm 2006.
Liên minh Bưu chính Quốc tế xác định rằng:
– Nên có giá nhất định ít hoặc nhiều đồng bộ hơn cho thư gởi đi khắp nơi trên thế giới;
– Các thẩm quyền bưu chính nên đối xử công bằng đối với thư quốc tế và quốc nội; và
– Mỗi quốc gia nên giữ lại tất cả số tiền thu được qua việc bán tem quốc tế.
Một trong những kết quả quan trọng nhất của hiệp ước Liên minh Bưu chính Quốc tế là chấm dứt sự cần thiết như đã từng như thế trước đây đòi hỏi phải gắn tem thư của bất cứ quốc gia nào mà thư từ hay bưu kiện sẽ được trung chuyển qua; Liên minh Bưu chính Quốc tế nói rằng tem của các quốc gia thành viên đều được chấp nhận suốt đường vận chuyển quốc tế.
Sau khi Liên Hiệp Quốc được thành lập, Liên minh Bưu chính Quốc tế trở thành một cơ quan đặc trách của Liên Hiệp Quốc.
Năm 1969, Liên minh Bưu chính Quốc tế giới thiệu một hệ thống trả tiền mới mà theo đó cước phí có thể được trả giữa các quốc gia dựa theo sự sai khác tổng trọng lượng thư giữa các quốc gia tương ứng. Hệ thống mới này công bằng hơn đối với lưu lượng thư mỗi ngày theo chiều này nhiều hơn chiều ngược lại. Khi việc này làm ảnh hưởng đến chi phí giao các tạp chí, Liên minh Bưu chính Quốc tế thảo ra một hệ thống “hạn ngạch” mới, được sử dụng năm 1991.
Hệ thống đặt ra cước phí dành cho thư từ và tạp chí riêng biệt cho các quốc gia nào nhận ít nhất 150 tấn thư hàng năm. Đối với các quốc gia có ít thư, cưới phí nhất định ban đầu vẫn giữ nguyên. Hoa Kỳ có thương thảo riêng với 13 quốc gia châu Âu về cách thức tính tiền cước phí tại nơi thư đến mà bao gồm có giá từng thư cộng giá từng ký, và cũng có đồng ý tương tự với Canada. Liên minh Bưu chính Quốc tế cũng có điều hành hệ thống địa chỉ và tem thư hồi đáp quốc tế qua Văn phòng Hoán đổi Liên lãnh thổ (Extraterritorial Office of Exchange).
Trụ sở Liên minh Bưu chính Quốc tế tại Berne, Thụy Sĩ. Ảnh: Jurist.org
Cuộc thi viết thư UPU
Cuộc thi viết thư quốc tế UPU là cuộc thi do Liên minh Bưu chính Thế giới (gọi tắt là UPU) - (cùng sự hỗ trợ của UNESCO) tổ chức hằng năm dành cho Trẻ em trên Thế giới (192 nước thành viên của UPU), đến nay đã 51 năm (từ 1971–2022).
Mỗi năm, Trụ sở chính của UPU tại Bern - Thụy Sĩ sẽ ra một đề tài (trong khuôn khổ hoạt động của Liên hợp quốc), các nước thành viên tiếp nhận đề tài của cuộc thi sau đó triển khai rộng rãi bằng các phương tiện thông tin đại chúng trong đất nước của mình, chấm và chọn ra bài xuất sắc nhất để gửi dự thi Quốc tế.
Với tuổi đời gần nửa thế kỷ, cùng rất nhiều những tác phẩm văn học ấn tượng, cuộc thi viết thư Quốc tế UPU đã được các tổ chức giáo dục trên toàn thế giới đánh giá là một trong số ít những cuộc thi có truyền thống lâu đời, mang sức hấp dẫn, thuyết phục mạnh mẽ và tính giáo dục lớn nhất thế giới; đồng thời cũng được đánh giá là cuộc thi có uy tín, được tổ chức khắc nghiệt và chặt chẽ nhất trong tất cả các cuộc thi Quốc tế (về lĩnh vực giáo dục) đã và đang được tổ chức trên thế giới.
Cuộc thi viết thư UPU tại Việt Nam
Việt Nam là một thành viên của UPU và cũng là một trong những đất nước hưởng ứng nhiệt tình cuộc thi tầm cỡ Quốc tế này. Cuộc thi Viết thư Quốc tế UPU lần thứ 51 năm 2022 được phát động và triển khai trên phạm vi toàn quốc từ tháng 11-2021 đến tháng 3-2022. Cuộc thi năm nay với chủ đề “Em hãy viết thư gửi một người có tầm ảnh hưởng để trình bày lý do và cách thức họ cần hành động trước khủng hoảng khí hậu” (Write a letter to someone influential explaining why and how they should take action on the climate crisis) đã được đông đảo các bạn học sinh nhiệt liệt hưởng ứng và tham gia dự thi.
Sau 5 vòng chấm, Ban giám khảo quốc gia đã chọn 100 bài vào vòng chung khảo. Kết quả: 1 giải nhất, 3 giải nhì, 5 giải ba, 30 giải khuyến khích, 61 giải Cây bút triển vọng; 2 giải dành cho các thí sinh là người khuyết tật.
Ban tổ chức trao giải nhất tặng em Nguyễn Bình Nguyên
Em Nguyễn Bình Nguyên, lớp 9A1, Trường THCS Nguyễn Tri Phương, quận Ba Đình, TP Hà Nội đã đoạt giải Nhất Quốc gia với bức thư gửi cho nghệ sĩ dương cầm Đặng Thái Sơn cùng thông điệp: Âm nhạc sẽ làm dịu bầu không khí căng thẳng về khủng hoảng khí hậu khắp toàn cầu. Âm nhạc có "quyền lực mềm" giúp mọi người thay đổi nhận thức về bảo vệ môi trường sống.
Bức thư của em Nguyễn Bình Nguyên đã được ban tổ chức dịch ra tiếng Pháp gửi UPU tại Thụy Sĩ dự thi quốc tế. Các em đoạt giải nhất, nhì được Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh trao tặng Huy hiệu Tuổi trẻ sáng tạo.
