Trong sự phát triển như vũ bão của internet, xu hướng bán hàng online cũng như kinh doanh trực tuyến đã đem lại hiệu quả kinh tế cho rất nhiều ngành nghề kinh doanh tại Việt Nam. Cùng với đó, “thương mại điện tử” (TMĐT) cũng từng bước hình thành và tăng trưởng mạnh mẽ. Đặc biệt, đại dịch Covid-19 từ năm 2020 đã mang đến sự tăng trưởng bứt phá cho thương mại điện tử, góp phần đưa Việt Nam trở thành một trong những thị trường tiềm năng nhất khu vực ASEAN.
Để tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của thương mại điện tử, Chính phủ đã ban hành và liên tục cập nhật, hoàn thiện hành lang pháp lý cho giao dịch thương mại điện tử. Ngoài ra, Đảng và Nhà nước cũng đưa ra các chính sách lâu dài và nhất quán. Các kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử cho từng giai đoạn 5 năm được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt ban hành, gần đây nhất là Quyết định số 645/QĐ-TTg ngày 15/5/2020 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Kế hoạch tổng thể phát triển thương mại điện tử quốc gia giai đoạn 2021-2025.
Đây là chính sách quan trọng, là cơ sở giúp cho thị trường thương mại điện tử ngày càng rộng mở với nhiều mô hình, chủ thể tham gia, các chuỗi cung ứng cũng đang dần thay đổi theo hướng hiện đại hơn.
Phát triển sàn thương mại điện tử của Việt Nam
Theo báo cáo của Bộ Công thương, doanh thu thương mại điện tử Việt Nam năm 2021 đạt khoảng 13,7 tỷ USD, tăng 16% so với năm 2020 và chiếm 6,5% tổng doanh thu bán lẻ cả nước. Mục tiêu đến năm 2025, thương mại điện tử chiếm 10% tổng doanh thu bán lẻ tại Việt Nam.
Tính đến tháng 03/2022, đã có 1.446 sàn giao dịch thương mại điện tử đăng ký hoạt động với Bộ Công Thương. So với các nước trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam nằm trong nhóm các thị trường bán lẻ thương mại điện tử phát triển nhanh nhất.
Mặc dù vậy, quy mô phát triển thương mại điện tử giữa các địa phương trong cả nước còn chưa đồng đều. Hai thành phố lớn là Hà Nội và Hồ Chí Minh, tuy chỉ chiếm hơn 16% dân số toàn quốc nhưng chiếm khoảng 70% quy mô thương mại điện tử cả nước. Trong khi đó, vùng nông thôn, vùng xa là nơi cung cấp sản phẩm đa dạng thì quy mô thương mại điện tử lại chiếm tỷ lệ rất nhỏ. Tình hình này cho thấy các địa phương chưa khai thác được những cơ hội do thương mại điện tử mang lại.
Bên cạnh đó, đại dịch COVID-19 đã làm thay đổi thói quen mua sắm của người tiêu dùng Việt Nam. Kể từ khi đại dịch bắt đầu, Việt Nam đã có thêm 8 triệu người tiêu dùng số mới, với 55% đến từ khu vực ngoài thành thị. Trong đó, những người sử dụng các dịch vụ số trước đại dịch đã sử dụng thêm trung bình 4 dịch vụ và mức độ hài lòng của hầu hết người dùng với các dịch vụ này đạt 83%.
Mua hàng trực tuyến đã trở thành thói quen của người dân ngay cả sau giai đoạn giãn cách xã hội. Điều này khiến cho xu thế tăng trưởng của hoạt động mua sắm hàng trực tuyến vẫn được tiếp tục duy trì.
Như vậy, Việt Nam đang có cơ hội rất lớn để tăng tốc phát triển thương mại điện tử, đặc biệt là ở khu vực nông thôn, nhất là các địa phương thuộc khu vực miền núi phía Bắc và Tây Nam Bộ.
Phát triển sàn thương mại điện tử Việt nam
Mở rộng quy mô sàn thương mại điện tử tới các tỉnh, thành phố trong cả nước
Hiện nay, các sàn giao dịch thương mại điện tử lớn mới chỉ chú trọng phát triển thị trường ở các thành phố lớn mà chưa mở rộng hoạt động ra các địa phương khác. Do đó, để tập trung khai thác thị trường nông thôn đầy tiềm năng, Bộ TT&TT đã giao phát triển hai sàn giao dịch thương mại điện tử là: Postmart và Vỏ Sò cho hai doanh nghiệp bưu chính lớn của Việt Nam là Tổng công ty Bưu điện Việt Nam (VNPost) và Tổng công ty cổ phần Bưu chính Viettel (Viettel Post).
Với mạng lưới bưu chính phủ khắp các vùng miền, đến tận thôn bản, các doanh nghiệp bưu chính đang ưu tiên tập trung hỗ trợ hộ sản xuất nông nghiệp đưa nông sản và đặc sản các vùng miền trên cả nước lên sàn thương mại điện tử.
Tuy nhiên dù rất cố gắng nhưng số lượt truy cập website trung bình của 2 sàn Postmart và Vỏ Sò vẫn tương đối thấp, và có khoảng cách khá lớn so với số lượng truy cập của các sàn giao dịch thương mại điện tử dẫn đầu thị trường. Đáng chú ý là trong 4 sàn giao dịch thương mại điện tử lớn nhất trên thị trường Việt Nam, có đến 03 sàn giao dịch thương mại điện tử có vốn đầu tư nước ngoài. Điển hình như sàn Tiki vốn là một sàn bản địa Việt Nam, đến cuối năm 2020 vốn ngoại tại sàn này đã chiếm gần 55%, và đến 2021 sàn này chuyển 90,5% cổ phần cho pháp nhân Tiki Global của Singapore. Như vậy, Tiki đã trở thành doanh nghiệp Singapore. Tương tự, sàn Sendo xuất phát điểm là doanh nghiệp Việt Nam, nhưng đến cuối năm 2020 vốn ngoại tại sàn này đã lên tới hơn 65%.
Bưu chính là hạ tầng quan trọng gắn kết chặt chẽ cùng thương mại điện tử. Bởi vậy, theo Uỷ ban Chuyển đổi số quốc gia, cần đẩy mạnh phát triển hạ tầng bưu chính để đáp ứng phát triển sàn thương mại điện tử tại nông thôn. Đồng thời, chú trọng việc đưa cáp quang đến các hộ gia đình, khuyến khích người sân sử dụng điện thoại thông minh. Các doanh nghiệp cũng cần đầu tư phát triển mạng lưới vận chuyển, kho bãi bảo quản tại các địa phương, vùng nông thôn.
Không những vậy, trong thời gian vừa qua, Bộ TT&TT đã phối hợp với Trung ương Đoàn Thanh niên tổ chức các lớp tập huấn “Chuyển giao khoa học, công nghệ cho cán bộ, đoàn viên, thanh niên năm 2022” tại Lâm Đồng, Bắc Giang, sắp tới là Vĩnh Long, Sóc Trăng…Những cán bộ, đoàn viên thanh niên này sẽ giúp người dân tại các khu vực nông thôn có đủ nhận thức và kỹ năng số đáp ứng phát triển thương mại điện tử. Từ đó, góp phần thúc đẩy phát triển thương mại điện tử tại nông thôn.
