Khi Logistics 4.0 vẫn còn dư địa phát triển, giới chuyên gia đã nhắc tới xu hướng chuyển dịch theo hướng bền vững và một giai đoạn mới: Logistics 5.0.
Đại dịch Covid-19 tạo ra nhiều tác động đến chuỗi cung ứng bao gồm lĩnh vực chế tạo và logistics. Đây là thách thức nhưng cũng là cơ hội thúc đẩy sự dịch chuyển của ngành dựa trên các yếu tố khả năng phục hồi, tính cạnh tranh và bền vững. Dựa trên nhu cầu đó, Logistics 5.0 ra đời và được đánh giá như một “cuộc cách mạng bắt buộc”.
Quá trình phát triển của Logistics từ 1.0 lên 4.0
Các cuộc cách mạng công nghiệp diễn ra có tác động toàn diện tới mọi lĩnh vực như cung – cầu thị trường lao động, hệ thống quản trị sản xuất,… Quản trị logistics và chuỗi cung ứng cũng không nằm ngoài sự tác động này. Dựa theo quá trình diễn ra của các cuộc cách mạng, Logistics cũng có quá trình phát triển như sau:
Logistics 1.0
Logistics 1.0 hay Logistics trong thời kỳ cách mạng công nghiệp 1.0 (cách mạng đầu tiên của lịch sử sản xuất hiện đại) từ cuối thế kỷ 18 đánh dấu sự ra đời của động cơ hơi nước. Giai đoạn này được gọi là giai đoạn cơ giới hóa trong vận tải.
Trong giai đoạn này, tàu biển và các loại xe lửa động cơ hơi nước đã được sản xuất và ứng dụng như một công cụ vận chuyển chính. Thay vì sử dụng đến sức người, động vật để vận chuyển hàng hóa.
Logistics 2.0
Logistics trong thời kỳ cách mạng 2.0 được bắt đầu từ nửa cuối thế kỷ 19. Nổi bật trong giai đoạn này là sự phát minh ra điện năng và quá trình sản xuất hàng hóa hàng loạt đã dẫn đến sự tự động hóa trong vận chuyển hàng hóa. Do đó logistics giai đoạn này cũng được tự động hóa, như kho tự động và hệ thống phân loại tự động, hệ thống xếp dỡ tự động,...
Logistics 3.0
Logistics trong thời kỳ cách mạng 3.0 là giai đoạn hệ thống hóa quản trị Logistics, bắt đầu vào cuối những năm 60 của thế kỷ 20 với việc phát minh ra máy tính và hệ thống công nghệ thông tin. Bằng chương trình được viết sẵn (lập trình), máy móc có thể vận hành tự động dưới sự điều khiển của máy tính. Ngoài ra, một số hệ thống công nghệ thông tin được sử dụng trong lĩnh vực logistics như hệ thống quản lý kho (WMS) và hệ thống quản lý vận tải (TMS), tự động hóa và hiệu quả quản lý logistics, kiểm kê và vận chuyển đã phát triển và được cải tiến đáng kể.
Logistics 4.0
Là giai đoạn phát triển mới nhất, hiện đại hơn những giai đoạn trước gấp nhiều lần. Giai đoạn này bắt đầu từ thế kỷ 21 cho đến nay, chủ yếu dựa trên sự phát triển và cải tiến của mạng lưới vạn vật kết nối Internet (Internet of Things - IoT) và dữ liệu khổng lồ (Big Data).
Cốt lõi của Logistics 4.0 bao gồm các công nghệ và sự kết hợp của chúng vào lĩnh vực logistics (nguồn: vnpost.vn)
Cốt lõi của Logistics 4.0 bao gồm các công nghệ và sự kết hợp của chúng vào lĩnh vực logistics.
Logistics 4.0 sử dụng thông tin để bổ sung, cải thiện các hoạt động và quy trình quản lý chuỗi cung ứng. Chuỗi khối (Blockchain), điện toán đám mây và các công nghệ khác giúp bảo mật việc trao đổi dữ liệu và giữ cho lĩnh vực logistics được phân cấp một cách thuận tiện. Bên cạnh đó, doanh nghiệp sẽ sử dụng các lô hàng, nguồn cung cấp và đơn đặt hàng được chuẩn bị và đóng gói tùy thuộc vào dự báo doanh số do Dữ liệu lớn (Big data) và máy học (machine learning) tổng hợp.
Đồng thời, các thiết bị thông minh như hệ thống quản lý kho hàng, vận chuyển bằng robot và container cũng đóng vai trò như trụ cột trong chuỗi cung ứng tự động. Máy đọc dữ liệu, kệ hàng thông minh và xe tự lái cũng giúp đơn giản hóa quy trình làm việc của con người.
Việc ứng dụng công nghệ GPS giúp truy tìm vị trí chính xác theo thời gian thực của hàng hóa, qua đó giảm thiểu rủi ro thất lạc, cho phép tối ưu hóa tuyến đường và tăng cường kiểm soát hàng hóa.
Thẻ RFID (thẻ Nhận dạng qua tần số vô tuyến) có thể truy cập thông qua máy tính bảng và điện thoại di động, giúp người vận hành tương tác và theo dõi hàng hóa của họ bất kỳ lúc nào.
Tất cả những công nghệ này khi được tích hợp sẽ giúp thúc đẩy hiệu suất, tăng tính linh hoạt, minh bạch, chất lượng và khả năng đáp ứng của toàn bộ chuỗi cung ứng. Một hệ thống mạng vật lý được tạo ra trong chuỗi cung ứng bằng cách kết nối hoạt động của các công nghệ này.
Số hóa Logistics 4.0 cho phép các công ty bắt kịp với những thay đổi trong nhu cầu của khách hàng thông qua việc cải tiến và cải thiện hiệu quả nhanh chóng, chính xác.
Tuy nhiên, trong khi Logistics 4.0 tách biệt các hoạt động và công việc của máy móc với con người, các chuyên gia đang đưa ra ý tưởng về Cách mạng Công nghiệp lần thứ năm (Cách mạng Công nghiệp 5.0) hay Logistics 5.0 – với tham vọng sẽ dung hòa con người và máy móc.
Như vậy, Logistics 4.0 xác định tự động hóa sẽ nâng cao hiệu suất công việc, còn Logistics 5.0 thì khám phá ý tưởng về những lợi ích tiềm năng bằng cách kết hợp lực lượng lao động của con người và máy móc.
Logistics 5.0 sẽ thay đổi cuộc chơi ra sao?
Forbes đưa ra dự báo khi Logistics 5.0 phổ biến, sức khỏe và trình độ của người lao động là mối quan tâm sống còn của công ty.
Logistics 5.0 được coi là giải pháp đề xuất cho mô hình Cách mạng Công nghiệp 5.0. Tương tự như Cách mạng Công nghiệp 5.0, Logistics 5.0 cũng tập trung vào kiến thức và tính bền vững. Đây là quá trình chuyển đổi tập trung vào người lao động và giảm thiểu tác động đến môi trường.
Logistics 5.0 giảm thiểu các tác động đến môi trường và hướng tới yếu tố bền vững (nguồn: vnpost.vn)
Logistics 5.0 sẽ cho phép các công ty thực hiện thay đổi từ tự động hóa hoàn toàn sang kết hợp giữa quá trình này và nỗ lực của con người mà không ảnh hưởng tới khả năng cạnh tranh và lợi nhuận của họ.
Ý tưởng chủ đạo của Logistics 5.0 là ưu tiên môi trường khi tích hợp với công nghệ. Khái niệm này đòi hỏi ngành logistics phải di chuyển theo ba hướng: ưu tiên yếu tố con người, đảm bảo khả năng phục hồi, tăng cường tính bền vững.
Trong Logistics 5.0, người lao động được coi là một khoản đầu tư trong dài hạn. Sức khỏe và trình độ của họ là mối quan tâm sống còn đối với công ty.
Công nghệ sẽ cần được thay thế, bổ sung và điều chỉnh theo nhu cầu và yêu cầu của người lao động. Điều này nhằm đảm bảo rằng công ty được hưởng lợi bằng cách thu hút những tài năng chất lượng cao đến làm việc và duy trì dịch vụ của họ trong thời gian dài.
Những điều này cho thấy rõ rằng mô hình Logistics 5.0 liên quan đến việc cải thiện, nâng cao các lợi ích sinh thái và xã hội hơn so với Logistics 4.0, nơi vốn phụ thuộc chủ yếu vào công nghệ. Từ đó, quá trình phát triển này sẽ mở đường cho một ngành logistics tốt hơn và bền vững hơn trong tương lai.
Một số thuật ngữ đã đề cập trong bài
Mạng lưới vạn vật kết nối Internet (Internet of Things - IoT)
Theo tổ chức Global Standarts Initiative on Internet of Things (IoT-GSI) đưa ra vào năm 2013, mạng lưới vạn vật kết nối internet là một liên mạng. Trong đó các thiết bị, phương tiện, các trang thiết bị khác được nhúng với các bộ phận điện tử, phần mềm, cảm biến, cơ cấu chấp hành cùng với khả năng kết nối mạng máy tính giúp các vật này có thể thu nhập và truyền dữ liệu. IoT là hạ tầng cơ sở toàn cầu phục vụ cho xã hội thông tin, hỗ trợ các dịch vụ điện toán chuyên sâu thông qua các vật thể (cả thực lẫn ảo) được kết nối với nhau nhờ vào công nghệ thông tin và truyền thông hiện hữu được tích hợp.
Dữ liệu khổng lồ (Big Data)
Big Data là một thuật ngữ chuyên ngành nhằm để chỉ một tập hợp dữ liệu vô cùng lớn – cả cấu trúc và không có cấu trúc. Big Data đề cập đến quá trình phân tích các dữ liệu lớn và phức tạp thông qua các phương pháp tinh vi, tiên đoán và hành vi để dự báo được khả năng của các kết quả.
Bằng cách sử dụng nền tảng Dữ liệu lớn, các công ty hậu cần có thể giảm tỷ lệ sai sót và thậm chí thu hẹp cơ hội trong tương lai nhanh hơn bất kỳ đối thủ cạnh tranh nào của họ - những công ty vẫn dựa vào hệ thống tính toán thủ công của con người.
Các công cụ phân tích dữ liệu khách quan xem xét chính xác tất cả các thông số quan trọng như tìm nguồn cung ứng, hiệu quả chuỗi cung ứng, quản lý đầu cuối và các chức năng khác.
Khu vực hậu cần, sử dụng biểu mẫu dữ liệu lớn, mang lại lợi ích với các phương trình thành công và hiệu quả cao hơn.
Chuỗi khối (Blockchain)
Blockchain cho phép tất cả mọi người tham gia được quyền chia sẻ và truy cập vào cùng một sàn giao dịch, nên đảm bảo sự minh bạch hoàn toàn, đồng thời có khả năng ngăn chặn người dùng không thể hack hoặc thực hiện hành vi lừa đảo trên hệ thống, và do đó loại bỏ nhu cầu có sự tham gia của bên thứ ba. Trong ngành công nghiệp hậu cần, điều này có thể giúp các nhà vận chuyển hoặc chủ hàng khác nhau chia sẻ dữ liệu nhạy cảm dễ dàng và an toàn hơn, các công ty cũng có thể tạo ra các giải pháp tài chính và chuỗi cung ứng thương mại.
Thế nhưng, để hoàn toàn ứng dụng blockchain, các doanh nghiệp Logistic vẫn cần thực hiện một số tiền đề khác, như tiến hành số hóa, chuẩn hóa và làm sạch dữ liệu, hay hình thành một hệ sinh thái của các đối tác chuỗi cung ứng nhằm sử dụng tiêu chuẩn toàn ngành trong một môi trường chia sẻ blockchain.
Điện toán đám mây
Công nghệ này giúp các doanh nghiệp nâng cao hiệu suất hoạt động, tối ưu hoá quá trình vận hành. Nhờ điện toán đám mây mà các doanh nghiệp có thể quản lý chặt chẽ quy trình vận chuyển cụ thể trong các hoạt động:
- Theo dõi xe thời gian thực trong quá trình vận chuyển
- Quy hoạch không gian hậu cần
- Quản lý đơn đã được vận chuyển
Điện toán đám mây giúp doanh nghiệp quản lý chặt chẽ quy trình vận chuyển
Máy học
Máy học (Machine Learning) đề cập đến khả năng mà máy tính phải tự học và cải tiến thông qua trí thông minh nhân tạo mà không cần ra lệnh hoặc lập trình để làm như vậy.
Máy học sẽ có nhiệm vụ phát hiện ra các mẫu thông tin bất thường, có khả năng xảy ra lỗi. Như vậy bằng cách sử dụng các thuật toán, những tác nhân tiêu cực gây ảnh hưởng tới thành công của các doanh nghiệp sẽ được loại bỏ.
Máy học có thể thu thập các mẫu liên quan đến mức tồn kho, chất lượng của nhà cung cấp, dự báo nhu cầu, lập kế hoạch sản xuất, quản lý vận chuyển, v.v., Thêm vào đó, nó cũng cung cấp cho các công ty kiến thức và hiểu biết sâu sắc để giảm chi phí vận chuyển, cải thiện hiệu suất của nhà cung cấp và giảm thiểu rủi ro cho nhà cung cấp.
Số hóa
Số hóa đề cập đến quy trình thu thập và chuyển đổi các loại thông tin khác nhau thành một định dạng kỹ thuật số.
Nguồn tham khảo: vnpost.vn
